De ziekte van Lyme (lymeziekte of borreliose) is een infectie met de bacterie Borrelia burgdorferi. Je loopt de infectie op via de beet van een besmette teek. De infectie begint meestal in de huid, met een rode vlek of ring die langzaam groter wordt. Blijft ze onbehandeld, dan kan ze zich uitbreiden naar de gewrichten, de zenuwen en heel soms het hart. Hoe langer een teek in je huid zit, hoe groter de kans dat hij de bacterie doorgeeft. Haal je de teek binnen 24 uur weg, dan is die kans kleiner (Thuisarts.nl).
Wat is de ziekte van Lyme?
Teken raken besmet wanneer ze bloed zuigen bij kleine knaagdieren of vogels die de bacterie bij zich dragen. Bijt zo’n teek later een mens, dan kan de bacterie overgaan. In Nederland draagt ongeveer 1 op de 5 teken de lymebacterie (RIVM). Teken leven in gras, struiken en tussen dode bladeren: in bossen, duinen en op de heide, maar ook in parken en gewone tuinen. Ze worden actief zodra het warmer is dan 7 graden en zijn het drukst van maart tot en met oktober, met een piek in de zomer (RIVM).
Het ziektebeeld wisselt sterk. De meeste mensen krijgen alleen een vlek of ring rond de plek van de beet. Een kleiner deel krijgt later klachten van gewrichten, zenuwen, huid of hart. Dat gebeurt vooral als de vroege fase niet is opgemerkt of niet is behandeld.
Hoe vaak komt de ziekte van Lyme voor in Nederland en België?
In Nederland lopen mensen elk jaar zo’n 1,5 miljoen tekenbeten op. Ongeveer 27.000 mensen per jaar krijgen daarna de ziekte van Lyme, bijna allemaal met de typische ring of vlek. Jaarlijks krijgen ongeveer 1.500 mensen klachten van gewrichten, zenuwen, huid of hart, en naar schatting 1.000 tot 1.500 mensen houden langdurig klachten (RIVM). Per tekenbeet is de kans klein: 2 tot 3 op de 100 mensen met een teek in hun huid krijgen de ziekte van Lyme (Thuisarts.nl).
In Vlaanderen is het beeld vergelijkbaar. In België draagt 1 tot 2 op de 10 teken de bacterie, en recent onderzoek in Vlaamse tuinen vond zelfs ongeveer 1 op de 5. De ziekte komt vaker voor in Vlaams-Brabant, de Kempen en de Ardennen. Na een tekenbeet krijgen ongeveer 1 tot 2 op de 100 mensen klachten (Gezondheid en Wetenschap). Op Tekenradar.nl en Tekenradar.be kun je een tekenbeet melden en zien waar teken op dit moment actief zijn.
Oorzaken en risicofactoren
De ziekte van Lyme ontstaat door Borrelia-bacteriën die een teek doorgeeft als hij lang genoeg vastzit. Je loopt meer risico als je:
- veel in bos, duin, heide of hoog gras komt, zeker van het voorjaar tot het najaar. Denk aan wandelen, kamperen, buitenspelen, tuinieren of werk als boswachter of hovenier (RIVM);
- geen bedekkende kleding draagt en geen insectenwerend middel tegen teken gebruikt;
- teken niet opmerkt en ze niet snel verwijdert, liefst dezelfde dag;
- een hond of kat hebt die veel buiten komt: teken kunnen van dieren op mensen overlopen (RIVM);
- een tuin hebt met hoog gras, struiken en bladafval, waar muizen en egels zich ophouden. Dat zijn natuurlijke gastheren voor teken.
Dezelfde teken kunnen ook andere infecties overdragen. In Nederland gaat het daarbij meestal om ziektes waar je weinig of niets van merkt (Thuisarts.nl). Het tekenencefalitisvirus (TBE) is sinds 2016 ook in Nederland gevonden, onder meer op de Sallandse en de Utrechtse Heuvelrug, maar daar draagt maar ongeveer 1 op de 1.500 teken het virus (RIVM). Let dus de weken na een beet goed op hoe je je voelt.




Symptomen
De ziekte van Lyme verloopt meestal in fasen, maar niet iedereen krijgt dezelfde klachten. De belangrijkste kenmerken per fase:
Vroege, plaatselijke fase (dagen tot weken na de beet)
- Erythema migrans: een rode of roodblauwe vlek op of rond de plek van de beet die in een paar dagen groter wordt, meestal groter dan 5 centimeter. Het midden kan lichter worden, waardoor de vlek op een ring gaat lijken. Hij kan ook egaal gekleurd blijven. Op een donkere huid is de vlek vaak blauwer en lastiger te zien. De plek doet meestal geen pijn, maar kan wat branden of jeuken (Thuisarts.nl, Gezondheid en Wetenschap). De vlek verschijnt meestal na 1 tot 2 weken, maar kan tot 3 maanden na de beet opduiken (RIVM). Dit is het duidelijkste teken van een vroege lymeziekte.
- Algemene klachten: koorts, hoofdpijn, spierpijn, pijn in de gewrichten en moeheid in de eerste weken na de beet.
Vroege, verspreide fase (weken tot maanden)
- Meer vlekken op verschillende plekken van het lichaam.
- Klachten van de zenuwen (neuroborreliose): een halve gezichtsverlamming die ineens optreedt, plotseling dubbelzien, hoofdpijn en pijn in het gezicht, stekende of uitstralende pijn in een arm, been of de romp, tintelingen en minder kracht.
- Klachten van het hart: hartkloppingen, een onregelmatige hartslag, benauwdheid, pijn op de borst, duizeligheid of flauwvallen.
- Gewrichtsklachten: pijn die van gewricht naar gewricht verspringt, soms een tijdelijk dikke, pijnlijke knie.
- Een blauwrode bult op het oorlelletje, de tepel of de balzak (Thuisarts.nl).
Late fase (maanden tot jaren, als de infectie niet is behandeld)
- Langdurige gewrichtsontsteking, meestal van de knie of een ander groot gewricht: zwelling, pijn en stijfheid.
- Langdurige zenuwklachten: zenuwpijn, problemen met geheugen en concentratie, moeheid.
- Huidafwijkingen in een laat stadium, zoals een dunne, blauwpaarse en verschrompelde huid aan een arm of been.
Niet iedereen krijgt een duidelijke ring. Je kunt besmet raken zonder dat je de huiduitslag hebt gezien, en een tekenbeet wordt vaak over het hoofd gezien (RIVM). Neem klachten in de maanden na een beet dus serieus, ook als je huid er rustig uitziet.
Wanneer naar de huisarts?
Neem contact op met je huisarts, of buiten kantooruren met de huisartsenpost, als:
- je een rode of blauwe vlek of ring ziet die groter wordt, ook als je je verder goed voelt;
- je binnen 3 maanden na een tekenbeet koorts, moeheid, spierpijn of gewrichtspijn krijgt;
- de helft van je gezicht ineens verlamd is, je dubbel ziet, of je ernstige hoofdpijn, nekpijn, tintelingen of minder kracht krijgt;
- het niet lukt om de teek helemaal te verwijderen;
- de teek misschien langer dan 24 uur in je huid heeft gezeten (Thuisarts.nl);
- je zwanger bent, een chronische ziekte hebt of je afweer verlaagd is door een ziekte of behandeling. Dan is snel overleg extra belangrijk.
Krijg je pijn op de borst, ernstige benauwdheid of val je flauw, bel dan direct 112. Hangt je mond of gezicht ineens scheef, praat je onduidelijk of heb je plotseling minder kracht in een arm of been? Bel direct 112: dit kan ook een beroerte zijn.
Vertel je arts altijd dat je door een teek gebeten bent als je binnen drie maanden na de beet klachten krijgt (RIVM). Hoe eerder de ziekte wordt herkend, hoe beter de behandeling aanslaat.
Diagnose
Artsen stellen de diagnose aan de hand van je klachten, het verhaal over de beet en, alleen als dat nodig is, bloedonderzoek. Hoe dat gaat, hangt af van de fase:
- Diagnose op het oog: ziet de arts een rode of blauwe vlek of ring die langzaam groter is geworden, dan is de diagnose bijna zeker. Bloedonderzoek is dan niet nodig, en de behandeling begint meteen (Thuisarts.nl). In de eerste weken zijn er vaak nog geen afweerstoffen in het bloed te meten, dus een negatieve uitslag sluit de ziekte dan niet uit.
- Bloedonderzoek: heb je geen vlek gehad, maar wel later klachten die bij Lyme kunnen passen? Dan kan de arts je bloed laten onderzoeken op afweerstoffen. Die worden pas na een paar weken meetbaar, en ze kunnen ook na herstel nog aantoonbaar blijven. De uitslag telt dus altijd mee naast je klachten en je voorgeschiedenis (RIVM).
- Aanvullend onderzoek in het ziekenhuis: bij klachten van zenuwen, gewrichten, huid of hart kan onderzoek nodig zijn met een ruggenprik, een punctie van een gezwollen gewricht, een hartfilmpje (ECG) of een klein stukje huid (Thuisarts.nl).
- Onderscheid met andere aandoeningen: een erythema migrans moet worden onderscheiden van een gewone reactie op een insectenbeet, een allergische reactie, een schimmelinfectie van de huid of ringvormige uitslag door andere oorzaken.
Twijfel je of een vlek na een tekenbeet een erythema migrans is? Een dermatoloog van iDerma kan de plek op foto’s beoordelen en je zeggen of je met de vlek naar je huisarts moet en hoe snel.
Behandeling
De ziekte van Lyme wordt behandeld met een antibioticakuur. Hoe eerder de behandeling start, hoe beter die aanslaat (RIVM). In Nederland begint de behandeling meestal bij de huisarts. Welke kuur je krijgt en hoe lang, hangt af van de fase van de ziekte, de klachten, welke organen betrokken zijn en je algemene gezondheid:
- Bij een vlek of ring krijg je een kuur in tabletvorm. Maak die altijd helemaal af, ook als de vlek eerder verdwijnt (Thuisarts.nl).
- Bij klachten van zenuwen, hart of gewrichten overlegt de huisarts met een specialist of verwijst je naar het ziekenhuis. De behandeling is dan soms intensiever en duurt langer.
- Aan het begin van de behandeling voelen sommige mensen zich kort wat zieker, met koorts of meer pijn, doordat de bacteriën afsterven. Dat trekt meestal snel weer weg.
Na de kuur zijn de meeste mensen helemaal beter. Sommigen blijven nog een tijd moe of houden pijn, wat meestal vanzelf overgaat (Thuisarts.nl). Houden klachten aan of komen er nieuwe bij, ga dan terug naar je huisarts. Die kan je zo nodig doorverwijzen naar een gespecialiseerd centrum (RIVM). Rustig opbouwen met bewegen, goed slapen en stress beperken helpen bij het herstel. Je bouwt geen blijvende afweer op tegen de ziekte van Lyme, dus je kunt hem opnieuw krijgen.
Verzorging en preventie
Er is geen vaccin tegen de ziekte van Lyme. Wel bestaat er een vaccin tegen tekenencefalitis, het TBE-virus. Dat is bedoeld voor reizen naar gebieden waar dat virus veel voorkomt. In Nederland heb je die vaccinatie niet nodig (RIVM). Tekenbeten voorkomen is dus de belangrijkste bescherming:
- Buiten: blijf zoveel mogelijk op de paden en loop niet door hoog gras, varens of lage struiken.
- Kleding: draag dichte schoenen, een lange broek en lange mouwen, en stop je broekspijpen in je sokken. Op lichte kleding zie je teken sneller. Een pet of hoed beschermt hoofd en nek (Gezondheid en Wetenschap).
- Insectenwerend middel: smeer onbedekte huid in met een middel dat ook tegen teken werkt. Volg de gebruiksaanwijzing en let op de aparte dosering voor kinderen.
- Tekencheck: controleer na elk bezoek aan het groen je hele lichaam en je kleding. Vergeet de oksels, liezen, knieholtes, bilspleet, de randen van je ondergoed, achter de oren en de haargrens in de nek niet. Bij kinderen zitten teken vaak op het hoofd en in de nek. Gebruik een spiegel of vraag iemand anders om mee te kijken (RIVM, Thuisarts.nl).
- Huisdieren: controleer een hond of kat die veel buiten komt elke dag op teken (RIVM).
- Tuin: houd het gras kort, snoei struiken en ruim bladafval op rond plekken waar je zit of kinderen spelen.
Hoe sneller je een teek weghaalt, hoe kleiner de kans op de ziekte van Lyme. Het goede nieuws: Nederlanders verwijderen teken steeds sneller. In 2024 werd de helft binnen 11 uur weggehaald (RIVM).
Wat doe je als er een teek in je huid zit?
Een teek in je huid ziet eruit als een zwart puntje. Na een paar dagen is hij opgezwollen tot een grijs of bruin bolletje zo groot als een doperwt. Blijf rustig en pak het zo aan (Thuisarts.nl):
- Doe niets op de teek: geen alcohol, olie, nagellak, zeep of andere middelen, en zeker geen vuur. Daarmee vergroot je de kans dat de teek bacteriën in je huid achterlaat.
- Pak de teek met een puntig pincet, een tekenpincet of tekentang zo dicht mogelijk bij je huid vast. Houd het pincet recht op de huid.
- Trek de teek er rustig uit. Draai niet en knijp niet in het lijfje.
- Blijft de kop in je huid zitten? Dat is niet erg: het stukje komt vanzelf naar buiten, net als een splinter.
- Maak het wondje schoon met een ontsmettingsmiddel, of spoel het met water.
- Controleer de rest van je lichaam: teken komen zelden alleen.
- Schrijf de datum en de plek op en maak een foto van de plek. Let tot 3 maanden na de beet op een vlek of ring en op klachten zoals koorts, moeheid of gewrichtspijn.
Heeft de teek korter dan 24 uur gezeten, dan is verder niets nodig behalve goed opletten. Heeft hij misschien langer dan 24 uur gezeten, bel dan je huisarts. Je kunt kiezen tussen afwachten en goed opletten, of één keer een antibioticum innemen. Dat werkt alleen binnen 72 uur na het verwijderen van de teek en verkleint de kans op Lyme, maar 3 op de 10 mensen krijgen er bijwerkingen van, zoals misselijkheid of diarree (Thuisarts.nl). Bloedonderzoek direct na een tekenbeet heeft geen zin, en de teek laten onderzoeken in een laboratorium helpt niet bij de beslissing. Je klachten en het oordeel van een arts tellen.
Weet je niet zeker of een vlek na een tekenbeet bij Lyme past? Bij iDerma kun je een online consult bij een dermatoloog aanvragen. Je stuurt foto’s van de plek in en krijgt binnen 24 uur een beoordeling en advies over wat je het beste kunt doen.







