Lichen planus is een ontstekingsziekte van de huid en de slijmvliezen. Op de huid geeft het groepjes kleine, glanzende, paarsrode bultjes met een platte bovenkant, die meestal flink jeuken. In de mond zie je fijne witte lijntjes in een kantachtig patroon. Ook de nagels, de hoofdhuid en de geslachtsdelen kunnen meedoen. Lichen planus is niet besmettelijk. Op de huid gaat het bij de meeste mensen binnen 2 jaar vanzelf over; in de mond en bij de geslachtsdelen duurt het vaak veel langer (Thuisarts, NVDV).
Wat is lichen planus?
Bij lichen planus vallen ontstekingscellen van je eigen afweersysteem delen van de huid en de slijmvliezen aan. Daarom wordt het gezien als een vorm van auto-immuunziekte (NVDV, Huidfonds). Slijmvlies is de vochtige bekleding van onder meer de mond, de vagina en de eikel. Een andere naam is lichen ruber planus. De naam beschrijft hoe het eruitziet: lichen staat voor kleine bultjes, planus voor plat.
Ongeveer 1 op de 100 mensen krijgt lichen planus, meestal op middelbare leeftijd (Gezondheid en Wetenschap, DermNet). Bij mannen begint het vaak rond het dertigste levensjaar, bij vrouwen rond het vijftigste. Vrouwen krijgen het iets vaker dan mannen (NVDV). Bij kinderen komt het weinig voor (Thuisarts).
Lichen planus is iets anders dan lichen simplex chronicus. Dat is een plek met dikke, leerachtige huid die ontstaat door maandenlang krabben op dezelfde plek. Lichen planus ontstaat niet door krabben. Krabben kan wel nieuwe bultjes uitlokken, zoals je hieronder leest.
Hoe krijg je lichen planus?
Waarom iemand lichen planus krijgt, is meestal niet bekend. Waarschijnlijk spelen meerdere factoren mee:
- Erfelijke aanleg. Lichen planus komt in sommige families vaker voor.
- Virussen. Sommige mensen krijgen het na een infectie, bijvoorbeeld met het hepatitis C-virus of het virus van de ziekte van Pfeiffer (Thuisarts). Ook op een plek waar eerder gordelroos zat, kan lichen planus ontstaan (DermNet).
- Beschadiging van de huid. Op een schaafwond, een kras of een litteken komen vaak nieuwe bultjes, soms precies in de lijn van de kras. Dat heet het Koebner-fenomeen (NVDV, DermNet).
- Stress kan lichen planus erger maken (NVDV).
- Tandheelkundig materiaal. Vullingen en metalen in de mond, zoals amalgaam, goud of kobalt, kunnen afwijkingen op het slijmvlies ernaast geven. Vertel je arts welk materiaal je tandarts heeft gebruikt (NVDV).
- Contactallergie. Lichen planus op de lippen, in de mond of op de geslachtsdelen kan soms komen door een allergie, bijvoorbeeld voor een bepaalde tandpasta (NVDV).
- Een reactie op een middel dat je gebruikt. Bepaalde pijnstillers en middelen tegen een hoge bloeddruk of hartproblemen kunnen uitslag geven die op lichen planus lijkt. Die zit dan vooral op de huid en bijna nooit in de mond of bij de geslachtsdelen (NVDV). Artsen noemen dat een lichenoïde reactie.
Hoe ziet lichen planus op de huid eruit?
Zo ziet het klassieke beeld op de huid eruit (Thuisarts, NVDV, DermNet):
- Kleine, stevige, glanzende bultjes met een platte bovenkant, rood, lichtpaars of paarsrood van kleur. Ze zitten in groepjes en kunnen samengaan tot een plek van een paar centimeter.
- Soms zie je fijne witte streepjes op de bultjes, de zogenoemde striae van Wickham.
- De kleur hangt af van je huidtype. Nieuwe bultjes hebben vaak een paarse tint, behalve op de handpalmen en voetzolen, waar ze geelbruin zijn.
- De meeste mensen hebben jeuk, vaak hevig. Ongeveer 1 op de 5 heeft een paar bultjes die geen klachten geven (NVDV, Gezondheid en Wetenschap).
- Voorkeursplekken zijn de binnenkant van de polsen, de onderarmen, de onderrug, de nek en de enkels. Bij mannen kunnen de bultjes op de penis zitten, bij vrouwen op de buitenkant van de schaamlippen (Thuisarts).
- Als de bultjes wegtrekken, blijven er vaak donkerbruine vlekken achter. Die verdwijnen meestal vanzelf, maar dat kan 1 tot 2 jaar duren (NVDV).




De foto's komen uit de beeldbank van iDerma: paarsrode plekken naast het oor en bij de slaap, dunne nagels met ribbels in de lengte op een donkere huid, een groepje platte bultjes aan de binnenkant van de pols en het witte kantpatroon van lichen planus aan de binnenkant van de wang.
Vormen van lichen planus op de huid
Naast het klassieke beeld zijn er minder bekende vormen. Je kunt er één hebben of meerdere tegelijk (DermNet):
- Hypertrofische lichen planus: dikke, schilferende, erg jeukende plekken, meestal op de schenen en enkels. Op de enkels lijken ze soms op wratjes. Deze vorm duurt vaak langer dan 2 jaar en er kan heel soms huidkanker in ontstaan (Thuisarts, DermNet).
- Ringvormige lichen planus: paarse ringen met een lichter midden, vaak op de penis, de balzak en in de huidplooien (DermNet).
- Actinische lichen planus: roodbruine ringen of donkere vlekken op huid die in de zon komt, zoals het gezicht, de hals en de handruggen. Deze vorm komt vaker voor bij mensen met een donkere huid (DermNet).
- Lichen planus pigmentosus: grijsbruine tot donkere vlekken in het gezicht, in de hals en op de armen, zonder duidelijke bultjes. Ook deze vorm zie je vooral bij een donkere huid en hij duurt meestal langer dan 2 jaar (Thuisarts, DermNet).
- Bulleuze lichen planus: zeldzaam; in de plekken ontstaan blaren (DermNet).
- Lichenoïde reactie op een middel: uitslag die op lichen planus lijkt maar komt door iets wat je gebruikt. Na stoppen in overleg met je arts kunnen de klachten verdwijnen (NVDV).
Mond, geslachtsdelen, nagels en hoofdhuid
Mond. Ongeveer de helft van de mensen met lichen planus heeft ook plekjes in de mond. Bij sommigen zit het alleen in de mond (DermNet, NVDV). Je ziet witte of lichtgrijze streepjes aan de binnenkant van de wangen, op het tandvlees, de lippen of de tong, vaak aan beide kanten. Het tandvlees kan pijn doen en snel bloeden, en soms is het slijmvlies rood met zweertjes (Thuisarts). Soms merk je zelf niets en ontdekt de tandarts de witte lijntjes tijdens een controle (Gezondheid en Wetenschap). Pittig eten, citrusvruchten, tomaten, koffie, cola en knapperig voedsel kunnen branden (NVDV).
Geslachtsdelen. Bij vrouwen kunnen witte streepjes, rode glanzende plekken of wondjes ontstaan aan de binnenkant van de schaamlippen, bij de ingang van de vagina of in de vagina. Dat geeft pijn en een branderig gevoel, vooral bij plassen en vrijen, en na het vrijen kan er bloed komen. Blijft het lang bestaan, dan kunnen de binnenste schaamlippen kleiner worden en de ingang van de vagina nauwer. Bij mannen zitten witte streepjes, wondjes of zweertjes op de eikel of de binnenkant van de voorhuid, en de voorhuid kan aan de eikel vast gaan zitten. Veel mensen met deze vorm hebben ook plekjes in de mond (Thuisarts).
Nagels. Ongeveer 1 op de 10 mensen met lichen planus heeft afwijkingen aan de nagels, soms zonder uitslag op de huid. De nagels worden dunner en krijgen ribbels en groefjes in de lengte. Ze kunnen scheuren, anders groeien of pijn doen, en in ernstige gevallen vallen ze uit en groeien ze niet meer terug (NVDV, Thuisarts, DermNet).
Hoofdhuid en haar. Als lichen planus de haarzakjes aantast, heet dat lichen planopilaris. Je krijgt jeuk, roodheid en schilfers op de hoofdhuid en kale plekken. Omdat de haarzakjes verlittekenen, is dat haarverlies blijvend. Deze vorm zie je vooral bij vrouwen van 40 tot 60 jaar (NVDV). Een variant is frontale fibroserende alopecia, waarbij de haarlijn boven het voorhoofd naar achteren schuift en de wenkbrauwen dunner worden (DermNet). Lees meer over de verschillende soorten haaruitval (alopecia).
Andere slijmvliezen. Zelden zit lichen planus in de slokdarm. Dat geeft moeite of pijn bij slikken, eten dat niet goed zakt, brandend maagzuur of een hese stem (Thuisarts).
Is lichen planus gevaarlijk?
Voor de meeste mensen niet. Lichen planus op de huid is vervelend door de jeuk, maar gaat meestal vanzelf over (NVDV). Waar je wel op moet letten:
- Blijvende schade waar de ziekte littekens maakt: kale plekken op het hoofd, misvormde of verdwenen nagels en een nauwere ingang van de vagina.
- Een licht verhoogde kans op kanker in langdurige lichen planus van de slijmvliezen. Voor de mond gaat het om minder dan 0,5 procent per jaar (NVDV). Ook op de geslachtsdelen en in dikke plekken op de schenen is er een klein risico. Let op ruwe of harde plekken, een bult die snel groter wordt en een wondje dat niet geneest. Laat die snel controleren. Stoppen met roken en minder alcohol drinken verlagen het risico (NVDV).
- De invloed op je dagelijks leven. Pijn bij eten of vrijen en schaamte kunnen je somber maken. Praat erover met je arts, die je zo nodig verwijst naar een psycholoog of seksuoloog (Thuisarts).
Aandoeningen die op lichen planus lijken
| Aandoening | Waarin verschilt het van lichen planus? |
|---|---|
| Psoriasis | Rode plekken met dikke, zilverwitte schilfers, vaak op ellebogen, knieën en hoofdhuid; lichen planus schilfert meestal weinig |
| Constitutioneel eczeem | Droge, rode, jeukende huid, vaak in de elleboog- en knieplooien, zonder platte, glanzende bultjes |
| Lichen simplex chronicus | Eén of enkele dikke, leerachtige plekken door langdurig krabben; geen bultjes in de mond of afwijkingen aan de nagels |
| Pityriasis rosea | Ovale, roze, schilferende vlekjes op romp en rug, na één grotere eerste plek; gaat binnen enkele maanden over |
| Lichen nitidus | Speldenknopgrote, huidkleurige, glanzende bultjes, vooral bij kinderen |
| Granuloma annulare | Gladde, huidkleurige of rode ringen, vaak over de knokkels en andere gewrichten, meestal zonder jeuk |
| Schimmelinfectie van de huid | Ringvormige, schilferende plek met een rode rand die langzaam groter wordt |
| Wratten | Dikke plekken van lichen planus op de enkels en schenen kunnen op wratten lijken; soms is een biopt nodig |
| Lichen sclerosus | Witte, dunne, gerimpelde huid bij de geslachtsdelen die jeukt; kan samen met lichen planus voorkomen |
Hoe stelt de arts de diagnose?
Meestal herkent de arts lichen planus aan de vorm, de kleur en de plek van de bultjes (NVDV, Gezondheid en Wetenschap). Met een dermatoscoop, een vergrootglas met licht, zijn de witte streepjes goed te zien. De arts kijkt ook in je mond en vraagt naar je nagels, je hoofdhuid en je geslachtsdelen, omdat lichen planus op meerdere plekken tegelijk kan zitten (Thuisarts). Alleen bij twijfel neemt de arts onder plaatselijke verdoving een klein stukje huid of slijmvlies weg voor onderzoek (biopt) (NVDV). Dat gebeurt ook bij dikke of langdurige plekken en bij een wondje in de mond dat niet geneest.
Zit de lichen planus in de mond op het tandvlees naast metalen vullingen, dan kan een plakproef laten zien of je allergisch bent voor een metaal (DermNet). Bloedonderzoek is niet standaard. Je arts bepaalt of het zinvol is om op hepatitis C te testen (DermNet).
Lichen planus op de huid is op scherpe foto's in daglicht vaak goed te herkennen. Daarom is een online consult met een iDerma-dermatoloog een goede eerste stap. Zit het in de mond, bij de geslachtsdelen, in de nagels of op de hoofdhuid, dan is vaker lichamelijk onderzoek of een biopt nodig. De dermatoloog vertelt je wanneer dat zo is en of je via de huisarts naar een dermatoloog in het ziekenhuis moet.
Behandeling
Heb je geen klachten, dan is behandeling meestal niet nodig (NVDV). De behandeling vermindert jeuk en pijn, maar geneest de ziekte niet. Het doel is ook om blijvende schade aan haar, nagels en slijmvliezen te voorkomen. In Nederland begint de behandeling bij de huisarts. Heb je veel klachten of helpt het niet genoeg, dan verwijst de huisarts je naar een dermatoloog. Vrouwen met lichen planus bij de vagina kunnen ook naar een gynaecoloog, mannen met plekjes op de eikel naar een uroloog. Voor de mond kun je naar je huisarts of tandarts; bij ernstige klachten volgt een verwijzing naar een dermatoloog of kaakchirurg (Thuisarts).
- Sterke hormoonzalf of -crème (corticosteroïden): de eerste stap bij bultjes op de huid. Je smeert alleen op de plekken met klachten en stopt als de bultjes weg zijn. Je arts vertelt hoe vaak en hoe lang je smeert. Jeuk en pijn worden meestal binnen een paar dagen minder (Thuisarts). De bruine vlekken die achterblijven als de bultjes plat zijn, zijn niet meer actief. Daar hoef je niet meer op te smeren.
- In de mond: een gel, plakzalf, spray of mondspoeling met hormonen. Je arts vertelt hoe vaak en hoe lang je die gebruikt (NVDV). Een verdovende gel kan bij veel pijn tijdelijk verlichting geven (NVDV).
- Bij de geslachtsdelen: een hormoonzalf, die je vaak ook blijft gebruiken als de klachten weg zijn, en elke dag een vette zalf om de huid soepel te houden (Thuisarts).
- Zalf of gel die het afweersysteem remt: als de hormoonzalf onvoldoende helpt of te veel bijwerkingen geeft. In het begin kan die wat branden of jeuken (Thuisarts).
- Injecties met hormonen in dikke plekken (Thuisarts).
- Lichttherapie met uv-licht bij uitgebreide lichen planus op de huid, in het ziekenhuis (NVDV).
- Tabletten met hormonen of tabletten die het afweersysteem onderdrukken, bij ernstige of hardnekkige vormen. Een gespecialiseerde dermatoloog kiest en controleert die behandeling (Thuisarts).
Lichen planus van de slijmvliezen is vaak moeilijk te behandelen. Het kan zijn dat je ondanks de behandeling klachten houdt (NVDV). Bleek een middel of een contactallergie de oorzaak, dan kunnen de klachten helemaal verdwijnen als je die oorzaak vermijdt. Stop nooit zelf met iets wat je arts je heeft gegeven, maar overleg eerst (NVDV).
Wat kun je zelf doen?
- Huid: probeer niet te krabben en je huid zo min mogelijk te beschadigen, want op beschadigde huid ontstaan nieuwe bultjes (NVDV, Gezondheid en Wetenschap). Was je met lauw water en weinig zeep, en vet een droge huid in.
- Mond: zorg voor een goede mondhygiëne en ga regelmatig naar de tandarts of mondhygiënist, omdat lichen planus het tandvlees en het gebit kan beschadigen. Laat scherpe randen van een kunstgebit en een schurende prothese aanpassen. Laat pittig eten, citrusvruchten, tomaten, koffie, cola en chips staan als ze branden. Stop met roken en drink weinig alcohol (NVDV, Huidfonds, Gezondheid en Wetenschap).
- Geslachtsdelen: draag geen strakke kleding, gebruik eventueel een aangepast fietszadel en was alleen met lauw water uit de douchekop, zonder washandje. Dep daarna voorzichtig droog (NVDV, Huidfonds).
- Controleer je slijmvliezen zelf in de spiegel. Een bult die snel groeit, een ruwe plek of een wondje dat niet geneest, laat je nakijken (NVDV).
- Zoek steun als de ziekte zwaar op je drukt. Bij de Lichen Planus Vereniging Nederland kun je in contact komen met lotgenoten (Thuisarts).
Hoe lang duurt lichen planus?
Lichen planus op de huid gaat bij de meeste mensen binnen 2 jaar vanzelf over (Thuisarts). Waarom dat gebeurt, is niet bekend. Zijn de plekjes op je huid helemaal weg, dan hoef je niet meer op controle. De ziekte kan wel terugkomen, ook na jaren zonder klachten (NVDV). De bruine vlekken die achterblijven, verdwijnen meestal binnen 1 tot 2 jaar. Meer daarover lees je in ons artikel over hyperpigmentatie.
Lichen planus in de mond en bij de geslachtsdelen gaat meestal niet vanzelf over. Er kunnen wel lange periodes zijn met weinig of geen klachten. Ga dan minstens 1 keer per jaar op controle bij je arts of tandarts, ook als je geen klachten hebt, vanwege de kleine kans op kanker (Thuisarts). Haarverlies door littekens is blijvend en nagelschade kan blijvend zijn (NVDV).
Wanneer naar de arts?
Maak een afspraak met je huisarts, of vraag een online consult aan, als je:
- nieuwe, jeukende, glanzende, paarsrode of donkere platte bultjes hebt, bijvoorbeeld op je polsen, enkels of onderrug;
- witte lijntjes, pijnlijk tandvlees of zweertjes in je mond hebt die niet weggaan;
- jeuk, pijn, witte plekken of wondjes hebt aan je schaamlippen, in je vagina, op je eikel of bij je anus;
- merkt dat je nagels dunner worden, scheuren of anders groeien;
- jeuk of pijn op je hoofd hebt of haar verliest, of je haarlijn en wenkbrauwen dunner worden;
- moeite of pijn hebt bij slikken, of je stem hees blijft;
- al lichen planus hebt en de jeuk of pijn erger wordt, de ziekte terugkomt of je er somber van wordt.
Ga snel naar je arts als je met bekende lichen planus in je mond of bij je geslachtsdelen een ruwe of harde plek voelt, een bult ziet die snel groter wordt of een wondje hebt dat niet geneest (NVDV).
Wat kun je nu doen?
Maak in daglicht foto's van de uitslag, van wat verder af om te laten zien waar de bultjes zitten en van dichtbij om het oppervlak te laten zien. Kijk met een spiegel in je mond of je witte lijntjes ziet en noteer wanneer de klachten begonnen en met welke nieuwe middelen je in de maanden ervoor bent gestart. Een iDerma-dermatoloog beoordeelt je foto's in een online consult. Je hoort meestal binnen 24 uur (in het weekend binnen 48 uur) of het op lichen planus lijkt of op een van de aandoeningen die erop lijken, welke behandeling bij je huid past en wanneer verder onderzoek nodig is. Krab in de tussentijd zo weinig mogelijk en vet je huid goed in.






