Wat is een ouderdomswrat?
Een ouderdomswrat is een goedaardig plekje op de huid: meestal bruin, licht bol en met een ruw of wasachtig oppervlak. Het plekje lijkt boven op de huid te liggen, alsof iemand het erop heeft geplakt. De medische naam is seborroïsche keratose of verruca seborrhoica. Het ontstaat waarschijnlijk doordat cellen in de bovenste huidlaag niet goed rijpen en niet op tijd loslaten. Ze stapelen zich op tot een verheven plaque. Met gewone wratten heeft een ouderdomswrat niets te maken: er zit geen virus achter en je kunt het niet aan een ander doorgeven.
Ouderdomswratten horen bij de meest voorkomende huidplekjes die er zijn. Volgens DermNet heeft meer dan 90% van de mensen boven de 60 er een of meer. De eerste verschijnen vaak tussen je 30e en 40e, voor je 20e zijn ze zeldzaam. Volgens Thuisarts.nl komen ze vooral voor bij mensen boven de 50, bij mannen en vrouwen even vaak. Sommige mensen hebben er een paar, anderen honderden. Een ouderdomswrat doet geen pijn en is geen kanker. Toch lijkt hij soms op een plekje dat wel aandacht nodig heeft, en daarom is het verstandig een nieuw of veranderd plekje te laten bekijken.
Ouderdomswrat, actinische keratose of keratosis pilaris: wat is wat?
Het woord keratose betekent alleen dat de hoornlaag van de huid verdikt is. Daardoor dragen een paar heel verschillende aandoeningen bijna dezelfde naam:
- Seborroïsche keratose (ouderdomswrat): een goedaardig, bruin plekje dat op de huid lijkt te kleven. Daarover gaat dit artikel.
- Actinische keratose: een ruw, schilferend plekje op huid die veel zon heeft gehad, zoals het gezicht, de handruggen of een kale hoofdhuid. Dit is een voorstadium van huidkanker: er is een kleine kans dat zo’n plekje overgaat in plaveiselcelkanker (Thuisarts.nl).
- Keratosis pilaris (‘kippenvelhuid’): kleine, ruwe bultjes op de bovenarmen en dijen, vooral bij jonge mensen. Onschuldig.
- Huidhoorn (cornu cutaneum): een harde, hoornvormige uitgroei. De basis ervan moet altijd worden onderzocht, omdat er huidkanker onder kan zitten.
Twijfel je welke keratose je hebt? Een dermatoloog ziet het verschil met een dermatoscoop meestal binnen een paar minuten, en bij twijfel wordt het plekje onder de microscoop onderzocht.
Oorzaken en risicofactoren
Waarom ouderdomswratten ontstaan, is niet precies bekend. De medische naam zet je op het verkeerde been: ze hebben niets te maken met talgklieren, een vette huid of seborroïsch eczeem (DermNet). Wel kennen we een aantal factoren die meespelen:
- Leeftijd: ouderdomswratten horen bij het ouder worden van de huid. Hoe ouder je wordt, hoe meer je er krijgt. Bijna iedereen heeft er uiteindelijk een paar (Thuisarts.nl).
- Erfelijke aanleg: hebben je ouders of broers en zussen er veel, dan is de kans groot dat jij er ook veel krijgt.
- Zonlicht: zon speelt waarschijnlijk mee. Op hoofd en hals ontstaan ouderdomswratten vaak uit zonnevlekken, al komen ze ook voor op huid die altijd bedekt is (DermNet, Huidfonds).
- Wrijving: in huidplooien, zoals de oksels, de liezen en onder de borsten, kan de huid die steeds over elkaar schuurt de plekjes uitlokken.
- Ontstoken of verbrande huid: na een flinke zonnebrand of een periode met eczeem verschijnen er soms in korte tijd veel nieuwe plekjes.
Ouderdomswratten komen bij alle huidtypen voor. Bij een donkere huid zie je vaak een aparte variant: kleine, donkerbruine tot zwarte bultjes in het gezicht, dermatosis papulosa nigra (Huidfonds). Het humaan papillomavirus (HPV), dat gewone wratten veroorzaakt, speelt bij ouderdomswratten waarschijnlijk geen rol (DermNet).



Hoe herken je een ouderdomswrat?
Een ouderdomswrat heeft een paar kenmerken die je vaak al met het blote oog ziet:
- ‘Opgeplakt’: het plekje lijkt los op de huid te liggen, een beetje zoals een druppel kaarsvet. Soms brokkelen er stukjes van af.
- Oppervlak: ruw en wratachtig, of juist glad en wasachtig. Vaak met kleine kloofjes en putjes. Thuisarts.nl beschrijft dat de plek vaak een beetje vettig aanvoelt.
- Kleur: van huidkleurig en geelgrijs tot licht- of donkerbruin, soms bijna zwart. Eén plekje kan meerdere tinten hebben.
- Grootte: van 1 millimeter tot een paar centimeter, meestal een halve tot twee centimeter. Ze groeien langzaam, over jaren.
- Gevoel: doorgaans geen pijn. Schuurt kleding of een ketting er steeds langs, dan kan het plekje gaan jeuken, rood worden of bloeden.
- Plaats: vaak op de borst, de rug, het gezicht (vooral bij de slapen en voor de oren) en de nek. Ze kunnen overal ontstaan, behalve op de handpalmen, de voetzolen en de slijmvliezen. In plooien, zoals onder de borsten en in de oksels, liggen ze soms in rijtjes (Thuisarts.nl, Huidfonds).


Links: een lichtbruine ouderdomswrat van dichtbij, met een ovale vorm en een wasachtig, oneffen oppervlak. Rechts: tientallen ouderdomswratten op de rug van een oudere man.
Soorten ouderdomswratten
Niet elke ouderdomswrat ziet er hetzelfde uit. Dermatologen onderscheiden onder meer:
- Vlakke ouderdomswrat: kleine, dunne, bruine plekjes die eerst op vlekjes lijken, vaak op de hals en de romp. Ze zijn soms zelfs met een dermatoscoop lastig te onderscheiden van een zonnevlek (lentigo) (DermNet).
- Verheven ouderdomswrat: de bekendste vorm. Bol, ruw en wratachtig, met een scherpe grens met de huid eromheen.
- Gesteelde ouderdomswrat: een plekje dat aan een smal steeltje hangt, vaak in de oksel of in de nek. Steelwratjes (fibroma pendulans) zien er vergelijkbaar uit.
- Geïrriteerde ouderdomswrat: als het plekje tegen kleding schuurt, wordt het rood, jeukt het en vormt zich een korstje. Er kan zelfs een eczeemachtige ontsteking omheen ontstaan. Dat betekent niet dat het kwaadaardig wordt, maar laat zo’n plekje wel door een arts bekijken.
- Stuccokeratose: kleine, droge, grijswitte en harde bultjes op de onderbenen, enkels en voetruggen, vooral bij ouderen (Huidfonds).
- Dermatosis papulosa nigra: veel kleine donkere bultjes in het gezicht, vooral bij mensen met een donkere huid.

Een geïrriteerde ouderdomswrat: donkerbruin, dik en met een korst, met rode huid eromheen.
Hoe onderscheid je een ouderdomswrat van gevaarlijkere plekjes?
Een ouderdomswrat is goedaardig en wordt geen kanker (Huidfonds). Wel kan een gevaarlijk plekje naast of in een ouderdomswrat ontstaan, en een donkere, onregelmatige ouderdomswrat lijkt soms op een melanoom of een verdachte moedervlek. Een actinische keratose kan zonder behandeling wel overgaan in huidkanker. Alleen een arts met een dermatoscoop kan betrouwbaar zeggen of een plekje goedaardig is. Een nieuw plekje, of een plekje dat plotseling verandert, laat je dus beter bekijken.
| Plekje | Waarin het lijkt op een ouderdomswrat | Waarin het verschilt |
|---|---|---|
| Melanoom | Donker, meerdere tinten, onregelmatige vlek of bult | Vage randen, kleur ongelijk verdeeld, groeit en verandert in weken tot maanden, kan bloeden zonder dat er iets langs schuurt |
| Actinische keratose | Ruw, bruinachtig plekje | Plat, beter te voelen dan te zien, alleen op huid met veel zon (gezicht, handruggen, kale hoofdhuid); voorstadium van huidkanker |
| Basaalcelcarcinoom | De gepigmenteerde vorm kan bruin of zwart zijn | Glanzende, parelachtige rand, zichtbare kleine bloedvaatjes, vaak een wondje in het midden dat niet geneest |
| Plaveiselcelcarcinoom | Ruwe bult met een korst | Hard, soms gevoelig, groeit snel, kan openbreken of een zweertje vormen; op huid met veel zonschade |
| Moedervlek | Bruine, verheven plek | Glad, zacht, één kleur, ontstaat meestal op jonge leeftijd en blijft jaren hetzelfde |
| Gewone wrat | Ruw, wratachtig oppervlak | Huidkleurig of grijzig met zwarte puntjes, vaak op handen en voeten, besmettelijk |
| Zonnevlek (lentigo) | Platte bruine vlek op huid die veel zon krijgt | Helemaal glad, niet verheven; kan na jaren uitgroeien tot een vlakke ouderdomswrat |
| Dermatofibroom | Bruinachtig bultje op de benen | Stevig, trekt in als je het van opzij samenknijpt, glad oppervlak |
Soms verschijnen er in korte tijd heel veel nieuwe ouderdomswratten die snel groter worden. In de medische literatuur staat dat beschreven als een zeldzaam teken van een verborgen kwaadaardige ziekte, meestal van de maag of de darm: het teken van Leser-Trélat (DermNet). Of er echt een verband is, staat ter discussie, want zowel ouderdomswratten als kanker komen vaker voor naarmate je ouder wordt. Maar zo’n plotselinge uitbraak is wel een reden om naar je huisarts te gaan. Na een zonnebrand, een ontsteking van de huid of sommige behandelingen tegen kanker kunnen ook veel nieuwe plekjes opkomen. Dat wijst dan niet op een nieuwe of verborgen kanker.
Wanneer naar de huisarts of dermatoloog?
Meestal geeft een ouderdomswrat geen problemen. Laat een plekje wel bekijken als:
- het plotseling verandert: het wordt groter, krijgt een andere kleur of voelt anders aan;
- het geïrriteerd raakt, gaat jeuken of zonder duidelijke reden bloedt;
- er een vochtig wondje ontstaat dat niet geneest;
- de randen vaag zijn, de kleur ongelijk is of het plekje er anders uitziet dan al je andere plekjes;
- er in korte tijd veel nieuwe plekjes bijkomen;
- het in de weg zit: het blijft haken achter kleding of sieraden, of je raakt het steeds met scheren.
In Nederland ga je daarvoor eerst naar je huisarts, die je zo nodig doorverwijst naar een dermatoloog. Wil je eerst weten wat je ziet? Bij iDerma kun je een online consult bij een dermatoloog aanvragen: je stuurt foto’s van het plekje in en krijgt binnen 24 uur een beoordeling en advies over de volgende stap.
Diagnose
Een arts herkent een ouderdomswrat meestal aan het typische uiterlijk: een scherp begrensde, wratachtige plaque die op de huid lijkt te kleven. Een dermatoloog bekijkt het plekje daarnaast met een dermatoscoop, een vergrootglas met licht waarmee je de structuren in de huid veel beter ziet. Kenmerkend voor een ouderdomswrat zijn kleine witte stipjes die op gerstekorrels lijken, bruine of oranje ‘propjes’ in de putjes van het oppervlak en kronkelige groeven die doen denken aan hersenwindingen (DermNet).
Blijft er twijfel, dan neemt de arts een biopt: een klein stukje huid, of het hele plekje, gaat naar het laboratorium. Dat is de enige manier om huidkanker met zekerheid uit te sluiten. Een plekje dat op kanker lijkt, wordt daarom zo weggehaald dat het weefsel onderzocht kan worden. Volgens Thuisarts.nl is de uitslag er ongeveer twee weken later.
Behandeling
Een ouderdomswrat is onschuldig, dus behandelen hoeft niet. Je kunt hem gewoon laten zitten (Thuisarts.nl). Weghalen ligt voor de hand als het plekje op huidkanker lijkt, steeds geïrriteerd raakt, blijft haken of als je het lelijk vindt. In Nederland kan dat bij de huisarts of een huidtherapeut, en zo nodig bij de dermatoloog. De gebruikelijke methoden:
- Bevriezen (cryotherapie): met vloeibare stikstof, via een wattenstaafje of een spray. Geschikt voor dunnere plekjes en zo nodig te herhalen. Het prikt of brandt even. Daarna kan er een blaar ontstaan, later een korstje dat vanzelf loslaat.
- Afschaven (curettage): het plekje wordt met een scherp lepeltje of mesje weggeschraapt, soms na een verdovende prik. Hechtingen zijn niet nodig en het weefsel kan worden onderzocht. Daarom is dit de voorkeursmethode als er ook maar enige twijfel is over de diagnose.
- Elektrochirurgie: het weefsel wordt met elektrische stroom weggebrand, vaak in combinatie met afschaven.
- Laser: het plekje wordt laag voor laag weggedampt. Er blijft geen weefsel over om te onderzoeken, dus dit past alleen bij plekjes die duidelijk goedaardig zijn.
- Wegsnijden: lijkt het plekje sterk op een moedervlek of op huidkanker, dan wordt het onder plaatselijke verdoving helemaal weggesneden en gehecht, en gaat het naar het laboratorium.
Na het weghalen is de huid op die plek een tijd lichter dan eromheen. Meestal trekt dat bij, maar bij een donkere huid kan een lichte vlek blijven (DermNet). Een weggehaalde ouderdomswrat komt meestal niet terug, maar er kunnen elders nieuwe ontstaan. Tientallen plekjes in één keer weghalen is lastig. Krab of knip een ouderdomswrat nooit zelf weg en probeer hem niet thuis ‘weg te branden’. Je riskeert een litteken of een infectie (Huidfonds), en de diagnose wordt dan nooit bevestigd.
Verzorging en preventie
Hoe je ouderdomswratten kunt voorkomen, weet niemand, en aan je genen kun je niets veranderen (DermNet). Je huid goed beschermen loont toch:
- Bescherm je tegen de zon: smeer zonnebrandcrème met SPF 30 tot 50, draag bedekkende kleding en een hoed met een brede rand. Zo verklein je de kans op zonnevlekken en actinische keratose, juist de plekjes die het vaakst met ouderdomswratten worden verward.
- Voorkom irritatie: kies kleding die niet schuurt, scheer voorzichtig om het plekje heen en peuter niet aan korstjes.
- Geïrriteerd plekje: smeer er een eenvoudige vette crème op. Blijft het langer dan een paar dagen rood en jeukerig, laat het dan door een arts bekijken.
- Controleer je huid: bekijk je huid om de paar maanden bij goed licht. Fotografeer je plekjes met een liniaal ernaast en vergelijk na een half jaar. Zo zie je veranderingen op tijd.
Wat kun je doen als je denkt dat je een ouderdomswrat hebt?
- Maak foto’s van het plekje, van dichtbij en van wat verder weg, bij daglicht en met een liniaal of munt ernaast voor de grootte.
- Laat de foto’s beoordelen via een online consult bij een dermatoloog van iDerma. Binnen 24 uur hoor je of het plekje er goedaardig uitziet en of een controle met de dermatoscoop nodig is.
- Beslis samen met een arts over weghalen als het plekje irriteert of in de weg zit. De methode hangt af van de dikte van het plekje, de plaats en je huidtype.
Een online consult is geschikt om te beoordelen of een plekje op een ouderdomswrat lijkt en of verder onderzoek nodig is. Een verdacht plekje moet daarna nog altijd van dichtbij met een dermatoscoop worden bekeken, en weghalen gebeurt altijd bij een arts of huidtherapeut bij jou in de buurt.
Fotobronnen: ouderdomswrat van dichtbij – Assafn, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons; meerdere ouderdomswratten op de rug – James Heilman, MD, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons; geïrriteerde ouderdomswrat – Lmbuga, publiek domein, via Wikimedia Commons.






