HuidaandoeningenKrentenbaard (impetigo): symptomen, oorzaken en behandeling

Krentenbaard (impetigo): symptomen, oorzaken en behandeling in België

Blaarvormige impetigo-laesie met een geelachtige korst op de onderarm van een kind

Krentenbaard is een veelvoorkomende, besmettelijke huidinfectie door bacteriën. Artsen noemen het impetigo (impetigo contagiosa). Vooral jonge kinderen, meestal onder de drie jaar, krijgen het, vaak in de zomer of na waterpokken, maar oudere kinderen en volwassenen kunnen het ook krijgen. Het ziet er soms heftig uit, maar meestal is krentenbaard mild en gaat het goed over. Wie het op tijd herkent en vaak de handen wast, geeft het minder makkelijk door aan anderen.

Wat is krentenbaard?

Krentenbaard is een oppervlakkige infectie van de bovenste huidlaag. Er zijn drie vormen:

  • Niet-bulleuze krentenbaard: de meest voorkomende vorm. Eerst ontstaan rode plekjes en bultjes, die snel blaasjes met geel vocht worden. Als die openbarsten, blijven er natte plekjes over met de typische honingkleurige, geelbruine korstjes.
  • Bulleuze krentenbaard: hier ontstaan grotere blaren met helder vocht. Na een tijdje worden ze slap en troebel. Als ze openbarsten, blijft er een dunne, geelbruine korst achter. Soms zie je alleen blaren en bijna geen korstjes.
  • Ecthyma: een diepere en zeldzamere vorm, die niet alleen de opperhuid maar ook diepere huidlagen aantast. Er ontstaan pijnlijke zweertjes met een opstaande rand en een gele korst. Ecthyma geneest langzamer en kan kleine littekens achterlaten.

Krentenbaard zit meestal in het gezicht, vooral rond de neusgaten en de mond, maar kan ook op de armen, benen of buik ontstaan. Omdat het zo besmettelijk is, gaat het vaak rond op de kinderopvang, de basisschool en bij sportclubs.

Oorzaken en risicofactoren

Krentenbaard ontstaat meestal door de bacterie Staphylococcus aureus (de stafylokok), soms door groep A-streptokokken (Streptococcus pyogenes) of door beide tegelijk. Veel mensen dragen deze bacteriën in hun neus of op hun huid zonder er last van te hebben. Een infectie ontstaat pas als de bacterie een ingang in de huid vindt:

  • kleine wondjes, zoals schaafwonden, sneetjes of krassen;
  • insectenbeten of opengekrabde waterpokken;
  • droge, kapotte of ontstoken huid, bijvoorbeeld bij constitutioneel eczeem.

De bacterie gaat van mens op mens over door direct huidcontact met de blaasjes of het vocht van iemand met krentenbaard, en via gedeelde spullen zoals handdoeken, beddengoed, speelgoed of sportspullen. Het vocht uit de blaasjes zit vol bacteriën. Krabt een kind eraan, dan komen die via de vingers op speelgoed, deurklinken en de rest van het lichaam terecht. De bacterie zit ook in de neus en keel, dus hoesten en niezen kunnen bijdragen aan de verspreiding.

De kans op krentenbaard en verspreiding is groter bij:

  • warm en vochtig weer, zwembaden en kleedkamers;
  • kinderen in groepen, zoals de kinderopvang en de basisschool;
  • contactsporten zoals judo, worstelen of rugby;
  • veel krabben, lange nagels en weinig handen wassen;
  • huidaandoeningen die de huid beschadigen, zoals eczeem of schurft;
  • een verminderde afweer.

Krentenbaard is geen teken van slechte hygiëne. Handen wassen verkleint de kans erop, maar ook in een heel schoon gezin kan iemand het krijgen, zeker als de huid al beschadigd is. Je kunt krentenbaard ook meer dan één keer krijgen.

Symptomen

Hoe krentenbaard eruitziet, hangt af van de vorm. Dit zijn de meest voorkomende verschijnselen:

  • rode plekjes en kleine bultjes, die snel blaasjes of puistjes worden;
  • geelbruine, honingkleurige korstjes;
  • grotere blaren met vocht (bij de bulleuze vorm);
  • pijnlijke zweertjes met een opstaande rand (bij ecthyma);
  • plekjes die samen steeds grotere plekken vormen;
  • jeuk of een licht pijnlijk gevoel;
  • soms dikke, gevoelige klieren in de hals.

Op een lichte huid zijn de plekken rood. Op een donkere huid kleurt de huid op die plekken juist donkerder, en na genezing kunnen er nog een tijd lichtere of donkerdere vlekken zichtbaar blijven. Die trekken meestal vanzelf weg.

De plekken zitten vaak rond de neus en lippen, bij de oren, op de handen, de onderarmen en de schenen. Kinderen krabben er vaak aan en brengen de bacteriën zo zelf naar andere plekken op hun lichaam.

Koorts, veel pijn, roodheid en zwelling die snel groter worden, geen eetlust of een slap, ziek kind kunnen wijzen op een ernstigere infectie. Neem dan snel contact op met de huisarts, buiten kantoortijd met de huisartsenpost.

Wanneer ga je naar een arts?

Neem contact op met je huisarts of een dermatoloog als:

  • je denkt dat je baby of jonge kind krentenbaard heeft;
  • de uitslag zich snel uitbreidt, er veel plekken zijn of de wondjes dieper worden;
  • de plekken rond de ogen of op het slijmvlies van de lippen zitten;
  • er koorts, toenemende pijn, zwelling of pus bij komt;
  • je rode strepen ziet die vanaf de plek over de huid lopen, een teken dat de infectie zich verspreidt;
  • het na twee tot drie dagen behandeling niet beter gaat;
  • je afweer verminderd is door een andere ziekte of een behandeling;
  • krentenbaard steeds terugkomt in je gezin of in de groep van je kind.

Ben je in het laatste trimester van je zwangerschap of ben je net bevallen? Blijf dan uit de buurt van mensen met krentenbaard. In een deel van de gevallen zit de groep A-streptokok erachter, en die geeft na een bevalling meer kans op kraamvrouwenkoorts. Heeft iemand in je gezin krentenbaard, zorg dan dat die persoon snel wordt behandeld en bel zelf de huisarts als je klachten krijgt.

Twijfel je of het krentenbaard is of iets anders? Bij een online consult met een dermatoloog van iDerma stuur je foto's van de plekken en beschrijf je de klachten. Binnen 24 uur krijg je een beoordeling en advies over de behandeling.

Diagnose

Meestal herkent een arts krentenbaard direct aan het typische uiterlijk en de plek van de uitslag. Extra onderzoek is vaak niet nodig, maar kan zinvol zijn als:

  • de infectie ernstig is, lang aanhoudt of steeds terugkomt;
  • er een uitbraak lijkt te zijn in een groep, zoals op een school of in een zorginstelling;
  • er een diepere infectie (ecthyma) of een complicatie wordt vermoed;
  • het belangrijk is te weten welke bacterie de infectie veroorzaakt en welke behandeling ertegen werkt.

Dan kan de arts met een wattenstokje wat vocht of materiaal van een plek afnemen voor een kweek. Soms wordt dat uitstrijkje ook direct onder de microscoop bekeken na een Gramkleuring. Bij een uitgebreide infectie laat bloedonderzoek soms een verhoogd aantal witte bloedcellen en een verhoogd CRP (een ontstekingswaarde) zien.

Krentenbaard moet worden onderscheiden van andere huidaandoeningen: een koortslip (herpes), contacteczeem, waterpokken, een ontsteking rond de mond (periorale dermatitis), schurft, ontstoken acne, reacties op insectenbeten en eczeem waarin een bacteriële infectie is ontstaan. Een koortslip zit bijvoorbeeld vaak ook op de lip zelf, terwijl krentenbaard meestal rond de mond en neusgaten zit en honingkleurige korstjes geeft.

Behandeling

Zonder behandeling gaat krentenbaard meestal binnen een paar weken vanzelf over. Met behandeling ben je er sneller van af, ben je korter besmettelijk en is de kans kleiner dat de infectie dieper gaat of zich verspreidt. De arts kiest de aanpak op basis van hoe uitgebreid en hoe diep de plekken zijn, je leeftijd, andere aandoeningen en de situatie thuis of in de groep.

  • Verzorging van de plekken: was de plekken voorzichtig met lauw water en een milde zeep. Heb je veel korsten, week die dan los met water en haal ze voorzichtig weg, zodat de huid sneller geneest. Dep de huid droog met een schone handdoek, zonder te wrijven.
  • Crème tegen bacteriën: bij een paar kleine plekken is een crème met een middel tegen bacteriën meestal genoeg. Je smeert die een paar keer per dag op de plekken, zolang als de arts aangeeft, en nog een paar dagen nadat de huid genezen is, maar niet langer dan twee weken. Vaak zie je binnen drie dagen al dat de plekken droger worden.
  • Behandeling via de mond: tabletten of een drankje tegen bacteriën zijn nodig als de plekken uitgebreid of diep zijn (ecthyma), als iemand ook ziek is of koorts heeft, als de afweer verminderd is, of als de crème niet helpt. De arts bepaalt welk middel en hoe lang.
  • Klachten verlichten: knip de nagels kort, zodat er minder gekrabd wordt, en vraag de arts wat je kunt doen tegen jeuk of pijn. Zorg dat een kind dat zich niet lekker voelt genoeg drinkt.
  • Afdekken met kleding, niet met pleisters: het RIVM raadt af om pleisters op de plekken te plakken, en Thuisarts raadt een nat verband af. Onder een afsluitende pleister of vochtig verband kan de krentenbaard juist groter worden. Bedek de plekken waar het kan met losse kleding. Dat ziet er minder erg uit en kinderen krabben er dan minder aan.

Maak de behandeling af zoals de arts heeft aangeraden, ook als de plekken snel beter lijken. Zo voorkom je dat de infectie terugkomt en dat bacteriën ongevoelig worden voor de behandeling. Bij de meeste mensen geneest krentenbaard binnen een tot drie weken zonder littekens.

Naar school, de opvang of je werk in Nederland

In Nederland mag een kind met krentenbaard dat zich goed voelt gewoon naar de kinderopvang of school. Vertel het wel aan de leerkracht of de pedagogisch medewerker, zodat andere ouders in overleg met de GGD kunnen worden ingelicht. Sommige scholen of opvanglocaties vragen om het kind pas 24 uur na de start van de behandeling terug te brengen. Volg de afspraken van de school of opvang en het advies van je arts.

In Nederland kun je als volwassene met krentenbaard meestal gewoon werken. Werk je in de zorg, met jonge kinderen of met voedsel, bijvoorbeeld in een keuken of restaurant? Overleg dan eerst met de bedrijfsarts of je werkgever.

Verzorging en voorkomen

Met een paar eenvoudige gewoontes stop je de verspreiding in je gezin of groep en verklein je de kans dat krentenbaard terugkomt:

  • Was een paar keer per dag je handen met gewone zeep en droog ze goed af; alcohol of jodium werkt niet beter. Houd de nagels kort en krab niet aan de wondjes.
  • Deel geen persoonlijke spullen, zoals handdoeken, washandjes, beddengoed, kammen, petten of sportspullen. Gebruik elke dag een schone, eigen handdoek.
  • Hoest en nies in een papieren zakdoek of in je elleboog, niet in je hand, en gooi zakdoekjes direct weg.
  • Maak dingen die vaak worden aangeraakt, zoals deurklinken, trapleuningen, speelgoed en telefoons, dagelijks schoon met water en zeep.
  • Maak kleine wondjes meteen schoon en houd ze in de gaten.
  • Sport je? Douche na de training, gebruik je eigen handdoek en kleding, en deel geen beschermende sportspullen zoals scheenbeschermers of een helm.
  • Blijf uit de buurt van baby's, mensen met een verminderde afweer en mensen met eczeem zolang je plekken nog nat zijn.

Krijg je steeds opnieuw krentenbaard? Soms blijft de bacterie in je neus zitten zonder klachten te geven. Je hebt dan meer kans dat het terugkomt. Controleer je huid regelmatig op wondjes en bespreek met je huisarts of dermatoloog of er extra maatregelen nodig zijn voor jou of je gezin.

Breidt de uitslag zich uit, of heb je twijfels over wat je ziet? Een dermatoloog van iDerma bekijkt je foto's en laat binnen 24 uur weten of het om krentenbaard gaat en wat je het beste kunt doen. Bij koorts of een ziek kind bel je direct de huisarts of de huisartsenpost.

Veelgestelde vragen

Is krentenbaard gevaarlijk?
Meestal niet. Het is een oppervlakkige infectie die met de juiste verzorging en behandeling snel geneest. Zonder behandeling kan het zich wel verder over de huid verspreiden, dieper gaan of bij de vorm ecthyma kleine littekens geven. Wacht daarom niet te lang als de plekken groter worden.
Hoe lang is krentenbaard besmettelijk?
Tot 24 uur na de start van een behandeling tegen bacteriën. Krijg je geen behandeling, dan ben je besmettelijk tot alle wondjes en blaasjes zijn opgedroogd. Vooral als blaasjes openbarsten en er vocht uitkomt, is het extra besmettelijk.
Gaat krentenbaard vanzelf over?
Ja, meestal binnen een paar weken. Met een behandeling gaat het sneller en ben je korter besmettelijk. Neem daarom contact op met de huisarts of een dermatoloog als je denkt dat het krentenbaard is, zeker bij een baby of jong kind.
Blijven er littekens over van krentenbaard?
Bij de gewone en de bulleuze vorm meestal niet, zeker als je niet aan de korstjes pulkt. Ecthyma gaat dieper en kan kleine littekens of pigmentvlekken achterlaten. Op een donkere huid kunnen nog een tijd lichtere of donkerdere vlekken zichtbaar blijven.
Mag je in bad of gaan zwemmen met krentenbaard?
Douchen of een kort bad met lauw water mag, en helpt om korsten los te weken. Dep de huid daarna droog en gebruik een eigen handdoek. Ga niet naar het zwembad of de sauna tot de plekken genezen zijn.
Kan krentenbaard complicaties geven?
Dat is zeldzaam. Na krentenbaard door de groep A-streptokok kan een paar weken later een nierontsteking (glomerulonefritis) ontstaan. Krijg je opgezwollen oogleden of benen, plas je veel minder of is je urine donker of bloederig, neem dan direct contact op met je huisarts.
Kunnen volwassenen ook krentenbaard krijgen?
Ja, vooral bij kleine wondjes, eczeem, contactsporten of werk met jonge kinderen. De aanpak is hetzelfde als bij kinderen: goede hygiëne, de plekken met rust laten en de behandeling die de arts adviseert.
Nog twijfels?

Een dermatoloog stelt een plan op, speciaal voor jouw huid.

Niet zomaar een crème uit de winkel — de diagnose van een gecertificeerde specialist en een persoonlijk behandelplan, binnen 24 uur.

Consult starten
Persoonlijk behandelplan
24 u
Diagnose
Behandelplan
Voorschriften
iDerma
Gecertificeerd dermatoloog

Geschreven door

Anna Tunkeviča

Medische inhoud beoordeeld door

Andra Šukienė(Dermatoloog)

Onze andere artikelen

Rode, schilferige en ontstoken huid van atopisch eczeem op de onderarm en pols

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem): symptomen, oorzaken en behandeling

Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) geeft jeuk, een droge huid en terugkerende opflakkeringen. Lees over de oorzaken, symptomen en verzorging.
Groepjes gordelroosblaasjes met roodheid over de nek en schouder

Gordelroos (herpes zoster): symptomen, oorzaken en behandeling

Gordelroos geeft een pijnlijke blaasjesuitslag aan een kant van het lichaam. Ontdek de symptomen, oorzaken, besmettelijkheid en behandelopties bij iDerma.
Een verheven, wratachtige seborroïsche keratose met een ruw oppervlak op de huid, op afstand beoordeeld.

Ouderdomswratten (seborroïsche keratose): herkennen, oorzaken en behandeling

Ouderdomswrat (seborroïsche keratose): een onschuldig bruin plekje. Zo herken je hem, zie je het verschil met huidkanker en kies je hoe je hem weghaalt.
Handrug met schilferende, roze verheven plekken die kenmerkend zijn voor lichen planus.

Lichen planus: paarse bultjes, witte lijntjes in de mond en nagelafwijkingen

Lichen planus geeft jeukende, paarsrode platte bultjes en witte lijntjes in de mond. Niet besmettelijk en op de huid meestal binnen 2 jaar over.